نزديكى آن‌ها كشته شده ، اما يارىاش نكردند ، گناه بزرگى مرتكب شده‌اند ، و حتى ديدند كه جز با كشتن قاتلان امام حسين عليه السّلام يا كشته‌شدنشان در اين راه ، اين گناه از دامانشان پاك نمىشود . بدين منظور ، بر پنج نفر گرد آمدند : سليمان بن صرد خزاعى ، مسيب بن نجبه فزارى ، عبد اللّه بن سعد بن نفيل ازدى ، عبد اللّه بن وال تميمى ، و رفاعة بن شداد بجلى . آنان در منطقهء نخيله اردو زدند . » « 1 » طبرى تبلور جماعت شيعه را پس از قتل امام حسين عليه السّلام در جماعت توابين توصيف مىكند و مىگويد : « آنان پيوسته در كار فراهم آوردن ابزار جنگ و آمادگى براى پيكار بودند و در نهان ، شيعيان و ديگران را به خون‌خواهى حسين عليه السّلام دعوت مىكردند ، و قومى بعد از قومى و منطقه‌اى بعد از منطقه‌اى دعوت ايشان را مىپذيرفتند . اين وضع تا مردن يزيد بن معاويه ادامه داشت . » « 2 » نظير اين فعاليت‌هاى سازمان يافته ، بين گروه‌هاى شيعهء ساير شهرها نيز آغاز شد . از اين‌رو ، سليمان بن صرد پيشواى توابين به شيعيان مداين و بصره نامه نگاشت و تشويقشان كرد كه همگى به نهضت توابين بپيوندند و آنان نيز دعوت او را پذيرفتند . « 3 » جماعت شيعه در اين زمان برچسب دينى به خود گرفت ، به گونه‌اى كه وجههء دينى شيعىاش بر وجههء سياسى آن غالب آمد . « 4 » درحالىكه شيعيان پس از وفات رسول صلّى اللّه عليه و آله طايفه كوچكى بودند كه على بن ابى طالب عليه السّلام را به سبب اوصاف و فضايلش شايسته‌ترين فرد براى امامت مىدانستند ، بعد از قتل عثمان ، هنگامى كه امر بر اين قرار گرفت كه على عليه السّلام امام مسلمانان باشد - يا به دلايل ديگر - او را يارى كردند . خونى كه از امام حسين عليه السّلام به زمين ريخت ؛ خون نوه رسول خدا ، ذهن همگان را به عمق مصيبت‌هايى كه بر خاندان پيامبر وارد آمد ، مثل قتل و آزار و شكنجه ، متوجه ساخت ، و از اين‌جا بود كه تشيع با حقانيت اهل بيت مترادف شد . « 5 »

--> ( 1 ) . مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 100 - 101 . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 46 . ( 3 ) . بلاذرى ، انساب الاشراف ، ج 5 ، ص 206 . ( 4 ) . گلدزيهر ، العقيدة و الشريعة فى الاسلام ، ص 176 . ( 5 ) . احمد صبحى ، نظرية الامامة ، ص 48 .